Sembolîzma Tawisê ne tenê di mîtolojiya Êzdiyatiyê de, lê di nav gelek bawerî, efsane û gelên cîhanê de xwedî cihekî qedîm û gerdûnî ye. Ev teyrê pîroz ê ku bi navên "Teyrê sed çav", "Teyrê Medan" û "Teyra Hurriyan" tê naskirin, di her serdemê de bûye nîşana nemirî, bedewî û vîna îlahî.
 

1. Kokên Dîrokî û Rêwîtiya ji Rojhilat
 

Sembolîzma tawisê di çanda Harrapan (3.300 b.Z.) de wekî hilgirê ruhê miriyan ber bi bihuştê ve dest pê dike. Di sedsalên 1500-1000 b.Z. de, bi rêya kompleksên wekî BMAC (Oxus) û Yaz, ber bi rojava ve belav dibe. Di qesrên Babîla kevnar de jî, ji ber girêdana bi "Dara Jiyanê" re, fîgurên tawisê pir bi qîmet bûn.
 

2. Teyrê Medan û Nasnameya Kurdî
 

Xaleke pir girîng a ku Murat Boran tîne ziman, di çavkaniyên Bîzansî (dora sala 900’î) de derbas dibe. Bîzansiyan ji tawisê re digotin "Teyrê Medan" (The bird of Medes). Ev tespît nîşan dide ku Med kurdên kevnar in û baweriya wan a qedîm bi Êzdatî re yek e. Ev agahî, bersiveke herî xurt e ji bo kesên ku dixwazin Êzdiyan ji kurdbûnê dûr bixin. Her weha, Musa Yıldız balê dikişîne ku "Teyra Hurriyan" (Hurri Kuşu) di rastiyê de koka Melekê Tawis e.
 

3. Di Bawerî û Çandên Cîhanê de
 

Wekî ku Kemal Tolan diyar dike, tawis di gelek çandan de xwedî wateyên pîroz e:
• Hindûîzm û Budîzm: Sembola nemirî û "derxistina jehrê ji jiyanê" ye.
• Yewnan û Roma: Ji aliyê xwedawenda Hera ve pîroz dihat dîtin.
• Xiristiyantiya Pêşîn: Sembola Mesîh Îsa, vejîn û nemiriya ruh bû.
• Rojhilata Dûr: Sembola dilovaniya xwedawenda Kwan-yin e.
 

4. Di Êzdiyatiyê de Melekê Tawis: Cewherê Ezdayiyê
 

Êzdiyatî (Îzedî), ev sembola gerdûnî bir nav cewherê xwe yê felsefî. Melekê Tawis serokê heft melekan û sepêkerê vîna Xwedê ye. Wekî ku Mahabat Felat dibêje, bingeha vê baweriyê xweza û rûdanên gerdûnî ne ku di bin navê Ezdayiyê de bûne çand û felsefeya jiyanê. Perên tawisê yên "sed çav", nîşana roj, stêrk û gerdûniya ezmanan in.
 

5. Encam
 

Ji fîrewnên Misrê heta qesrên Medan, Tawis bûye pira navbera ruhanîyet û xwezayê. Wekî ku Murat Boran destnîşan dike; naskirina tawis wekî "Teyrê Medan" îspata herî mezin a kurdbûna Êzdiyatiyê ye. Xwedîlêderketina li Melekê Tawis, xwedîlêderketina li dîrok, nasname û hebûna qedîm a kurdan e.
 

Amadekar: Kemal Tolan & AI & Grafîk: ChatGPT (Li ser bingeha nivîsên A.K. Yıldırım, K. Tolan û peyamên hevalan)

Çavkanî :
1. Çavkaniyên Serekî (Yên di peyamên te de hatine diyarkirin):
• Ali Kemal Yıldırım: Gotara bi navê "Yezidilikte Tavuz Kuşu Sembolizmi" (ji pirtûka Yezidilik ve Yaratılış).
• Kemal Tolan: Gotarên bi navê "Pîrozîya Teyrê Tawis û ramana Tawis geranê" (2023) û wergerên ji malpera Almanî Pfauen-Form.
2. Çavkaniyên Înternetê û Akademîk:
• Pfauenforum: Agahiyên li ser dîroka tawisê di çandên cîhanê de (pfauenforum.de

).
• Kosmos Macerası: Agahiyên li ser şaristaniya Harappa û Indusê (2015).
• Prof. Asko Parpola: Lêkolînên li ser nivîsên mîxî û têkiliyên bazirganî yên Hind-Babîlê.
3. Çavkaniyên Kesane û Nêrînên Hevalan:
• Mahabat Felat: Nêrînên li ser koka xwezayî û felsefeya Ezdayiyê.
• Murat Boran: Agahiya dîrokî ya ji serdema Bîzansê (dora sala 900) ya li ser naskirina tawis wekî "Teyrê Medan" (The bird of Medes).
• Musa Yıldız: Têkiliya di navbera "Hurri Kuşu" (Teyra Hurriyan) û Melekê Tawis de.
4. Çavkaniyên Klasîk û Dîrokî:
• Payam Nabarz: Agahiyên li ser têkiliya tawis û xwedawenda Anahita.
• Mîtolojiya Yewnanî û Romayî: Çîrokên Hera (Juno) û Argus.
Xwedîlêderketina li vê rastiyê, xwedîlêderketina li hebûna me ye.