Di dîroka lêkolînên olî û akademîk de, kêm bawerî û civak mîna ya Êzdayetiyê rastî asîmîlasyon, ferman û şaşfêmkirina têgeh û navan hatine. Sedema herî mezin a vê pirsifandinê ew e ku akademîkarên klasîk û şirovekarên hevalbendên wan yên derve, bawerî û felsefeya Êzdayetiyê timî ji derve, bi çav û sîstema siyaset û olên dogmatîk ên serdest serûbinkirî nivîsandine û xwendiye.

Ez wekî lêkolîner û nivîskarekî ku ji sala 1975’an ve hîmdar û şêwirmendê vê tevgerê me, di hemû berhem û bi taybetî di vê pirtûka xwe ya dawî de (ISBN: 978-625-7085-20-5) îtirafeke rûmetdar û şoreşeke akademîk a resen radigihînim: Weke ku min di lêkolînên xwe de daye xuyakirin, min bixwe jî berê di bin bandora van çavkaniyên klasîk û akademîsiyenên derve de ev xeletî kirine û têgehên xelet nivîsandine. Lê îro êdî bi delîlên zanyarî, zargotina zindî û qewlên pîroz eşkere dikim ku, Ezdayetî ne dîn an oleke dogmatîk û saziyî ye; ew baweriyeke maka hemû mîtologiyên xwezayî û rêbaza jiyana kosmîk e.

Ev daxuyaniya min û bingeha vê manifestoyê xwe dispêre du delîlên poladî û akademîk ên ku rûmeta nasnameya me ji kevin ve û di bin bandora hemû fermanên bi serê civaka me hatine de diparêzin:

## 1. Çima Rêbaza Ezdayetiyê Ne Sîstema "Dîn" an "Ol" a Dogmatîk e?

Di sosiolojiya dînî û lêkolînên olî de, têgeha "Dîn" xwedî çarçoveyeke taybet a dogmatîk, hişk û saziyî ye ku bi qanûnên zordar ên pêxambertiyê azadiya fikrî ya mirov sînor dike. Di Ezdayetiyê de tu saziyeke wiha ya pêxambertiyê an desthilata olî ya zordar tunene:

* Tawisî Melek: Ruhanî û milyaketê sereke ye, ne pêxember e ku ji bo qanûn û qedexeyên qatî daxwaz bike.

* Rêberên Ruhanî: Kesayetên mîna Pîrantî, Siltan Êzî, Şêx Adî, Şêxûbekir û hwd. tu carî wekî "damezrînerên baweriyê" an xwediyê peyamên ezmanî yên hişk nehatine qebûlkirin. Ew tenê wekî ruhanî, zane û pîrên civakê hatine dîtin ku riya xweza û naskirina Xweda rênîşandî kirine.

## 2. Cudahiya di Navbera "Êzî" (Xwedê) û "Êzdî" (Milet) de

Ji bo tespîtkirina rastiyê, divê em li zargotina zindî, tewaf, dua û pratîka rojane ya civakê binerin. Endamê civaka Êzdî dema li ser perestin, qurbanî û cejnên xwe diaxive, tu carî paşgira "-dî" an "-d" bikar nayne.

* Mînaka Herî Mezin: Gel dibêje "Min rojî ji bo Siltan Êzî girtin" an jî "Cejna Siltan Êzî pîroz be". Di tevahiya dîrokê de tu endamên civakê negotiye "Min rojî ji bo Êzîdî girtin".

* Ev mînak bi awayekî zanyarî îspat dike ku Êzî navê Xwedê bixwe ye (Afirîner e). Peyvên mîna Êzdî an Êzdiyan tenê navê civak û miletê wî Xwedayî nîşan didin. Tevlîhevkirina van têgehan (mîna Yezidi, Yeziden, Jesiden, Yazidi, Êzîdî) ji aliyê desthilatdar û dagirkerên dîrokî ve bi zanebûn ji bo helandin, bêrûmetkirin û tevlîhevkirina nasnameyê bi siyaseta Emewiyan re (Yezîd bîn Mûawî) hatiye çêkirin.

## BANG Û HÊVÎ: Sê Gavên Çalakiyê yên ji bo Saziyan

Şerê parastina rûmeta me ji zimanê me dest pê dike. Heta ku em di ziman, sazîbûn û polîtîkaya xwe de nebin yek, dinya dengê hawariya me nabihîze. Ez ji hemû saziyên me, ji çapemenî û nivîskarên me daxwaz dikim ku:

1. Guherandina Navên Fermî: Divê hemû mal, komele û enstîtuyên me yên li Kurdistanê û Diyasporayê (bi taybetî li Ewropayê), navên xwe yên ku tê de peyvên kolonyal û asîmîlasyonê (Yeziden, Jesiden, Yezidi, Êzîdî) derbas dibin, di bin sîwaneke neteweyî û hevpar de sîstematîk bikin û biguherînin ser peyvên resen Êzdî / Êzdayetî.

2. Hişyariya Çapemeniyê: Di tu weşan, kovar, malper û torên civakî de cih nedin lîteratûra akademîk a klasîk ku me mîna "mezhebeke dînî" pênase dike.

3. Pêwendiyên Navdewletî: Pêwendiyên saziyî yên bi dewletên Ewropayê (bi taybetî li dadgehên qeyda komeleyan - Amtsgericht li Almanyayê) û saziyên navdewletî re, divê tenê li ser bingeha nasnameya me ya xweser a resen Êzdî û Êzdayetî werin meşandin.

Rûmeta Êzdîxanê bi Yekîtî û Reseniya me parastî dimîne!

Têkiliya Ragihandinê:

Kemal Tolan

Nivîskar, Berhevkar û Lêkolînerê Êzdî

Oldenburg, Deutschland

Çavkanî û Pirtûk: ISBN: 978-625-7085-20-5