Şêx, Pîr, Hoste-Merebî û Xuşk-Birayê Axiretê li her derê divê rastiyê bibêjin

Destpêka Rexnekar

Di civaka Êzdiyan de pir kes bi navên pîroz têne nasîn: Şêx, Pîr, Hoste-Merebî û Xuşk-Birayê Axiretê.

Lê pirsa bingehîn ev e: ma ev dunav bi rastî erk û rastiya xwe diparêzin?

Di van salên dawî de gelek Êzdî dest pê kirine vê pirsê dipirsin. Ji ber ku gava kesek navê ruhanî digire
lê di meclis û dîwanan de rastî her gave nayê gotin, ev ne tenê pirsgirêkeke civakî ye – ev pirsgirêkeke wîjdanî ye.

Di felsefeya Êzdiyatiyê de rastî qîmeteke herî bilind heye. Gotina kevn dibêje:
“Rastî mala Xwedê ye.”

Ango kesek ku rastiyê dipêçe, ne tenê li dijî civatê ye; ew di rastiyê de heqê Xwedê jî dipêçe.
Ji ber vê yekê pirsên rast û rexnekar divê bêne pirsîn:
Ma em dikarin dunavên pîroz biparêzin lê rastiyê bi xwe re nebînin?
Ma divê civat li ber derew û bêdadî bêdeng bimîne?

Ev gotar hewl dide li gorî qewl, zargotin û kevneşopên Êzdiyan ev mijar bi vekirî bişopîne.
 

Pêşgotin

Di sîstema bawerî ya Êzdiyatiyê de tê gotin ku her Êzîdiyekê divê
Şêx, Pîr, Hoste-Merebî û Xuşk-Birayê Axiretê hebe.

Di qewlan de ev ferz weha tê gotin:

“Şêx û Pîr, Hoste û Merebî
Yar û Birayê axiretê
Ferze li me çendî sinetê.”

Ev gotin nîşan dide ku ev girêdan ne tenê pêwendiyên civakî ne;
ew bingehên erk û berpirsiyariya dînî ne
(Tolan, Nasandina Kevneşopên Êzdiyatiyê, 2006).
 

Rastî di Êzdiyatiyê de

RASTÎ DI Felsefeya ÊZDIYATIYÊ DE

Di baweriya Êzdiyatiyê de rastî qîmeteke herî bilind heye.
Gotina kevn dibêje:

“Rastî mala Xwedê ye.”

Ev tê wateyê ku rastî ne tenê erkeke civakî ye;
rastî heqê Xwedê ye.

Di qewlan de jî tê tembîh kirin:

“Dibêjime we gelî kesa
Roja hun rûdnên li dîwan û meclisa
Heqiya Xwede ne hevşînin bo cû kesa.”Pîr Xelat Eliyas

Ev gotin diyar dike ku her kes divê bi kiryar û rastiya xwe
li ber dîwana Xwedê bersiv bide.
 

Dunavên Êzdiyan

DUNAVÊN ÊZDIYAN Û ERKÊ WAN

Di sîstema ruhanî ya Êzdiyatiyê de gelek rol hene ku ji demên kevn ve têne parastin.

ŞÊX Û PÎR

Şêx û Pîr di civata Êzdiyan de cihê herî girîng digirin.

Binemalên şêxan bi sereke di sê rêzan de têne zanîn:

- Şemsanî
- Adanî
- Qatanî
(Tolan, 2006).
 

Pirsgirêk

PIRSGIRÊKA MEZIN: GAVA DUNAV JI RASTIYÊ DÛR DIKEVIN

Di qewlan de tê gotin:

“Rima rastiyê bigir pêş xweve pavêj,
Pişt xwe nenêr.”

Ango rastî divê wek çekeke wîjdanî li pêş mirov be.

Lê gava kesên ku dunavên ruhanî digirin rastiyê dipêçin,
hingê civat dikeve nav bêbaweriyê.

Ji ber vê yekê gotina kevn dibêje:

“Çênabe kes heqiya Xwedê ji bo kesekî bişîne.”
 

Encam

ENCAM

Di felsefeya Êzdiyatiyê de rastî bingehê hemû erk û rîzan e.

Şêx, Pîr, Hoste-Merebî û Xuşk-Birayê Axiretê
ne tenê dunavên civakî ne;
ew girêdanên pîroz in ku divê li ser rastiyê bin.

Heke ev kes rastiyê biparêzin, civat hêzdar dibe.
Lê heke rastî were şikandin,
hingê têkçûn û bêbawerî di nav civatê de dest pê dike.

Ji ber vê yekê peyama qewlan zelal e:
Rastî erkê herî mezin e û parastina wê li ser hemû kesan ferz e.
 

Nivîskar: Kemal Tolan

Spas ji bo karê girafîkê û redaktiona „Chat GPT“ê