Yusuf Kaynak

Ivan Sergeyevich Turgenev di 9ê mijdarê 1818an de li Oryol Oblast'ê li Rusyayê nû hatiye dinê û di 3ê Îlonê di 1883an de li Bougival'a nêzîkî Parîs'ê de wefat kiriye, romannivîsar e, kurteçîroknivîsar e, helbestvan e, şanoger e, wergêr û populerkerê edebiyata Rûsî ya li welatê rojava û tevahî cîhanê bû.

Yekemîn weşana wî ya mezin ya bi navûdeng, ku ew navdar kirîbû, berhevokeke wî ya kurteçîrokan ya bi navê “Skeçên Werzîşvanekî”- 1852, qonaxeke realîzma Rûsîyayê diyar dike. Romana wî ya “Bav û Kur” (Отец и сын)- 1862 wekî yek ji berhemên sereke ên çîroka sedsala 19an tê hesibandin.

Di salên 1840an de, Turgenev helbestên dirêjtir nivîsandine, di nav wan de “Sohbetek”, “Andrey”, û “Xwediyê Erdê”, û hin rexne jî nivîsandine. Ji ber ku nekarî li Zanîngeha Saint Petersburgê postek î profesoriyê bi dest bixe û dev ji karê di xizmeta hikûmetê de berda, dest bi weşandina berhemên kurt yên di pexşanê de kir. Ev lêkolîn li ser “Rewşenbîrên bê îrade” bûn ku ji bo nifşê wî tîpîk bûn!. Ya herî navdar “Rojnivîska Mirovekî Zêde”- 1850 bûye, ku ji bo gelek lehengên rewşenbîr yên bi îradeya qels di berhemên Turgenev û her weha di wêjeya Rûsî de bi giştî navê “Mirovê zêde” da wan.

Yekem pirtûka kevin berhevoka helbestên Ivan Sergeyevich Turgenev ya di 1883an de, “Helbestên di Prozê de” dihewîne, ku wergera tiştên dawîn ên ku ji aliyê Ivan Turgenev ve hatine nivîsandin e. Helbestên vê berhevokê cûrbecûr in: hin ji wan mîna lêkolînên ji bo dîmenên romanekê ne; yên din, dîsa, mîna sohbetekê, tenê xêzkirinên xeyalî ne, hin jî xwedî eleqeyek otobiyografîk in. Helbest ev in: “Gund”, “Jina pîr”, “Diyalox”, “Kûçik”, “Dijberê min”, “Aksîyomek”, “Ma tu guh didî peyvên ehmeqan”, “Daxwazkar”, “Mirovekî dilxweş”, “Wêrankirina cîhanê”, “Maşa/Masha”, “Serê kevir”, “Efsaneyeke rojhilatî”, û gelekên din. Ivan Sergeyevich Turgenev me li jor jê behs kiriye; ku ew dramaturg, romannivîs û nivîskarê çîrokên kurt yê Rûs bûye. “Xêzkirinên Werzişvanekî” (1852), yekem weşana wî ya cidî, qonaxek girîng a Realîzma Rûsî pêk tîne. Gelek nivîsên antîk ên wekî vê her ku diçe dijwartir û bihatir dibin, û bi vê yekê di hişê xwe de ye ku em vê cildê niha bi çapek erzan, modern û bi kalîte bilind ji nû ve çap dikin. Ew bi jînenîgariyek nû ya taybetî ya nivîskar re tê.

Ivan Turgenev weha tarîf dike helbestê: “Helbest zimanê xwedayan e. Ez ji helbestê pir hez dikim. Lê helbest ne tenê di helbestan de tê dîtin; ew li her derê ye, li dora me ye. Li van daran binêre, li ezman binêre; bêhna bedewî û jiyanê li her derê ye; û li ku derê jiyan û bedewî hebe, helbest jî li wir e”.

I. Turgenev, helbest nivîsandin hişmendiyeke xeyalî a konsantre a ezmûnê di zimanekî de ku hatiye hilbijartine û rêzkirin da ku bi rêgeya wate, deng û rîtma xwe bersiveke hestyarî ya taybetî biafirîne, formule dike. Ew dikare ji prozê bi pêçandina xwe, karanîna pirr caran ya rêzikên pîvan û qafiyeyê, karanîna rêzê wekî yekîneyeke fermî, ferhenga bilindkirî û azadiya rêzimanê were cudakirin. Naveroka wê ya hestyarî bi rêya cûrbecûr teknîkan, ji danasîna rasterast bigire heya sembolîzmê de, di nav de karanîna metafor û şibandinê, tê îfade kirin/tê berziman. Herweha li helbesta prozê binêre;

Egoîst

“Ew xwedî hemû şert û mercan bû ku bibe bela serê malbata xwe.

Ew saxlem ji dayik bû, dewlemend ji dayik bû, û di tevahiya jiyana xwe ya dirêj de, dewlemend û saxlem ma, qet yek guneh jî nekir, qet nekete yek xeletî jî, qet şaşî an xeletîyek jî nekir.

Ew bi tevahî wijdanî bû!… Û di wateya wijdaniya xwe de razî bû, wî her kes pê perçiqand, malbat, heval û nasên xwe.

Wijdaniya wî sermayeya wî bû… û wî ji bo wê faîzek zêde distand.