Pêşgotin

Joachim Menant, zanyar û oryantalîstê Fransî yê sedsala19’an, di pirtûka xwe Les Yézidis: épisodes de l’histoire des adorateurs du diable de hewl dide ku Êzdiyan wekî gel û civakek olî ya taybet pêşkêş bike. Di pêşgotinê de, ew ne tenêagahdariyên dîrokî dide, lê her weha nêrîn û çavnêrîyên xwe li ser rewşa wan jî diyar dike.

Di vê çarçoveyê de, Êzdiyan wekî “civakek ku xwedîbaweriyekê ruhanî ya cihê ye” têne naskirin, û ev nêrînbingeha analîza vê gotarê ye.

1. Menant û çarçoveya oryantalîst

Menant wekî zanyarek oryantalîst, di şert û mercên sedsalaxwe de xebitî. Nêrîna wî:

• hem zanistî û lêkolînî ye

• hem jî di bin bandora nêrînên Ewropî de ye

Di pêşgotinê de, ew hewl dide ku Êzdiyan bi şêwazek zanistînas bike, lê nêrîna wî hîn jî bi şertên dem û şaristaniya wêdema ve girêdayî ye.

2. Xemgîniya li ser rewşa Êzdiyan

Yek ji taybetmendiyên girîng di pêşgotina Menant de ev e kuew bi awayekî eşkere xemgîniya xwe li ser rewşa Êzdiyannîşan dide. Ew dibêje ku li herêma Mossul û Sindjarê:

• şîdet li dijî wan tê kirin

• zor li wan tê kirin ku baweriya xwe biguherînin

• û şertên jiyanê yên wan gelek dijwar in

Ew vê rewşê wekî tiştek ku li dijî aqil û şaristanî ye dibîne. Evnîşan dide ku Menant bi tenê wekî zanyar diaxive nîne, lê bi helwestekî moralî jî rewşê analîz dike.

3. Nîqaşa li ser têgihiştina şaş

Di dîrokê de, Êzdiyan pir caran bi têgihiştinên şaş hatinenaskirin. Menant di pêşgotinê de vê pirsgirêkê radike û dibêjeku gelek ji van têgihiştinan:

• ji ber nezanîn in

• û ne li ser lêkolîna rast ava ne

Ji ber vê yekê, ew hewl dide ku Êzdiyan wekî: civakek kuxwedî baweriyekê ruhanî ya cihê ye
nîşan bide, û wan ji tawanbarîyên ne rast dûr bike.

4. Nêrîna paternalîst

Herçend ku Menant Êzdiyan bi rêz dibîne, lê nêrîna wî carinanşiklê paternalîst digire. Ew wan carinan wekî:

• gelêk sade

• û bêguneh

nîşan dide.

Ev nêrîn, li gorî zanistên modern, dikare were rexne kirin, jiber ku ew civaka Êzdiyan wekî aktorên xwe-ser nîşan nade, lêwekî gelê ku hewceyê parastinê ne dibîne.

5. Dîrok û berdewamîya şîdetê

Di pêşgotinê de Menant pirsgirêkek girîng radike: gelo şîdet li vê herêmê bûyerek demkurt e, an jî çerxek dîrokî ye?

Ew diyar dike ku:

• şîdet û qirkirin di dîrokê de pir caran bûne

• û şertên wê demê nîşan didin ku ev çerx hîn jî berdewam e

Bi vî awayî, ew Êzdiyan wekî gelêk dibîne ku di bin tehdîdadomdar de ne.

6. Roleya şaristanî

Menant di axaftina xwe de bang li şaristanî dike ku:

• zorê li mirov nekin ku baweriya xwe biguherînin

• û şîdetê rawestin

Ev nîşan dide ku ew bawer dike ku şaristanî û hêzên civakîdikarin rola girîng di parastina mîrovahiyê de bikînin.

Encam

Di pêşgotina pirtûka xwe de, Joachim Menant nêrînek têkelpêşkêş dike:

• Ji aliyekê ve:

o şîdet li dijî Êzdiyan şermezar dike

o têgihiştinên şaş radike

o û wan wekî civakek ku xwedî baweriyekê ruhanî yacihê ne nîşan dide

• Ji aliyê din ve:

o nêrîna wî di bin bandora oryantalîzmê de ye

o û carinan nêrînek paternalîst jî hene

Ji ber vê yekê, nivîsa wî hem çavkaniyek girîng e ji botêgihiştina Êzdiyan, hem jî nimûneyek e ji nêrîna Ewropî yasedsala 19’an.

Peyva dawî

Pêwîste em bibêjin ku, herçend ku min nekarîbû pirtûkaJoachim Menant bi zimanê fransî bixwînim, bi alîkariyê hişêzîrek (AI), pêşgotina wê hat wergerandin ser kurmancî. Evalîkarî bû ku min karîbû têgihiştinek kûrtir bi dest bixinim û vê gotarê amade bikim, bi rûmet li civaka Êzdî û baweriyawan.