Nivîskar: Kemal Tolan
Mijar: Dîroka Devkî, Ruhanîyet û Kevneşopiyên Gundê Şimzê

Di kûrahiya hafizeya Mezopotamyayê de, hin mekan hene ku bi sir û ruhanîyeta xwe ve gerdûnê girêdidin. Li gorî dîtin û baweriya min, Goristana Qubildor a ku nêzîkî gundê min Şimzê (Oğuz), li deşta Xerzan- Garzanê , Beşîrî-Qubînê  cih digire, yek ji wan mekanan e ku bîhna Lalişê jê tê. Ev der Silavgahêke gelekî bilind û pîroz e ku meriv gava ji gundê Şimzê bi ber rojhilat ve 3,5 km biçe, rastî wê tê.

Qubet il-Bidor: Qubleta Dil û Îmanê

Dema ez li ser koka navê vê ziyaretê hûr dibim, ez dibînim ku di Şehda dînî û qewlên pîroz de ev nav wekî rûmeteke ezmanî derbas dibe. Ez bi baweriyeke kûr dibêjim ku "Qulipdora" me, di rastiya xwe de ew Qubet il-Bidor e ku di Şehda dînî de tê gotin:

“Qubet il-Bidor — qubleta mine,
Melik Şêxisin — baxoyê mine...”

Baweriya min ev e ku ev herdû peyv (Qubildor û Qubet il-Bidor) jî nîşana Lalişê ne; ya ku gelek qubên pîroz tê de hene. Ez wisa bawer dikim ku ev der ji bo me ne tenê goristanek, lê qubleteke manevî ye. Di Qewlê Zebûnî Meksûr de jî tê gotin ku gava dilê mirov teng dibe, dengê ruhanî ji wir tê:

“ Dilê minda ne mabû tu core,
 Lalişek ava kirin li jorê,
 Denge lêdan qubet il-Bidore.”

Li rojavayê ziyaretê, dora 200 metreyî dûr, Kaniya Qubildor heye ku mîna "Kaniya Sipî" pîroz e. Ev kanî ji binê girê ziyaretiyê dilerize û bereketa axê diparêze.

Efsaneya Keçika Zozanan û Vasiyeta sala 1280 (Z.)

Li gorî nêrîna min, çîroka herî watedar ya vê deştê, ya "Keçika ji Hakkariyê" ye. Ev keçika ku bi koçerî hatibû herêma me, li ser kêla gora wê dîroka 1280 (Z.) hatiye kolandin. Ez bawer dikim ku keçika Colemêrgî, gava hatibû vê deştê, sîra di nav Qewlê Axiretê de hîs kiribû:

“Haca me Zimzime û qubet îl-bidore û kaniya Sipîye.”

Keçikê di vasiyeta xwe de gotiye: "Min li goristana Qulibdor bispêrine axê." Bi vê daxwazê, wê dilê xwe li ser deşta Xerzan , Qubînê-Beşîriyê hîştiye. Heta roja îro jî, gelek kes bi şopa wê vasiyetê, miriyên xwe tînin li derûdora vê ziyaretê defin dikin. Nivîsa ser gora wê ku dibêje: "Hakariden gelme bir kız ölümünden önce kendisinin vasiyeti üzerine Külüp Dor mekanına defin edilmesini istemiş", wekî wesîqeyeke wefadariyê ji aliyê xêrxwaz Ali Kartal ve hatiye parastin.

Fuqra Dayê Xatê ya Mîrza û Rihaniya Fuqre

Di baweriya min de, parastina vê sirê di bin sîwana Fuqra dayê Xatê ya Mîrza de bû. Ew keça Mîrza, ji binemala Îdikîyan bû û micêwra rastîn a ber ziyaretê bû. Ez haj jê heme ku wê her êvara Çarşemê çiraya Qubika Qulibdorê pêdixist. Di zivistanan de bi deftera siran diket û bi zimanekî batînî xeber dida; destên wê di agirê kuçik de nedişewitîn.

Ruhanîyeta wê û cimayên ku di 15’ê meha Gulanê de dihatin çêkirin, gundiyên Şimzê û Şahsimê li hev dicivandin. Wekî ku di Dua  Şêxîtîyê de derbas dibe:

“Siȓa şêxîtîyê ji kaniya qubet il-Bidore,
Ya Xwedê! Tu li me șîyarkî nave Êzdîyê sare.”

Dayê Xatê heta sala 1982an (sala ku kiras guhart) dermanê nexweşan û hêviya bêzarokan bû. Rihaniya Fuqre, îro jî li ser wê deştê mîna sîran diherike.

Encam: Heca me Qubildor e

Ez vê gotarê bi vê baweriyê diqedînim: Çawa ku di Qewlê Şerfedîn de tê gotin, “Zimzim û Qubildor haca me bî.” Keçika Colemêrgî bi vasiyeta xwe ve nîşanî me da ku ev Silavgah, bi kaniya xwe û bi sîra Fuqre dayê Xatê re, qubleteke herheyî ye. Ez bi vê xebatê hewl didim ku vî emantê pîroz biparêzim da ku her tim dengê ruhanî ji Qubildorê were:

“Eva sindirûke sore,
Têda Fexirê more,
Meleka kișande erșê jore,
Ber melkê Qebildore.”

Spas ji bo alîkariya hişê zîrek(KI)

#Qubildor #QubetilBidor #Şimzê #Qubîn-Bişêrî#Hakkari- #Colemêrg#Êzdîtî#Laliş #Fuqre Xatêya Mîrza#DîrokaKurd#Kevneşopî#Ziyaretgeh#Xerzan -Garzan #EfsaneyênKurdan