✍???? Eta Şameranî
Şehîd Dr. Ebdulrehman Qasimlo, di nava rûpelên geş ên dîroka tevgera rizgariya Kurd de, navekî diyar û serokekî bibandor bû. Wî nêrîneke giştgîr ji bo dewletekê temsîl dikir ku hemû welatiyên xwe hembêz bike; têgeheke pêgihîştî ya pêkvejiyan, demokrasî û mafên neteweyan bû. Gava di havîna sala 1989an de li Viyanayê hat terorkirin, ruhê wî nehat kuştin; belkî bû sembolek ku sînorên dem û erdnîgariyê derbas kir. Armanc ji terorkirina Qasimlo, bêdengkirina dengê wî yê herheyî bû, lê berevajî vê yekê, dengê wî li çiyayên Kurdistanê û di bîra gelê wî de, roj bi roj bilindtir bû.
Îro bi qeyranên navxweyî û girêdana dijwarîyên siyasî yên li ber Îranê, navê Qasimlo dîsa derdikeve pêş, ne wek kesayetiyekî wenda, lê wek hebûneke di hişmendiya siyasî de. Wekî ku ew mirovê ku di dema xwe de rê lê hat girtin ku bigihêje Tehranê, îro bi deriyê dîrokê ve, bi rêya ramanên xwe, bi rêya dibistana xwe ya bîrkarîyê û bi rêya wan kesên ku piştî wî peyama wî hilgirtine, vedigere wir!
"Qasimlo vedigere Tehranê" ne îfadeyeke rût a peyvî ye, belkî îfadeya kêliyek siyasî ya kûr e; kêliyek ku dibe ku hevsengiya hêzê tê de biguhere û şêweyê dewletê ji nû ve xêz bike. Wateya vê ew e ku ew ramanên ku wî ji bo wan têkoşiyaye û bi jiyana xwe bac daye, di dawiyê de dikarin rêya xwe ber bi navenda desthilatê ve bibînin. Ew xewna ku dihat xuyakirin dûr e, dikare bibe projeyeke berbiçav.
Qasimlo bawer dikir ku çareserî ne tenê di çekan de ye, belkî di diyalogê û di avakirina dewletek demokratîk de ye ku mafên hemû pêkhatên xwe nas dike. Ev nêrîn ku dixuya ji serdema xwe pêştir e, dibe ku îro bibe pêwîstiyeke neçar. Ew dewletên ku pirrengiya xwe nas nakin, di qeyraneke herdemî de dijîn, di demekê de ku yên vê pirrengiyê hembêz dikin, derfeta wan a aramî û mayîndebûnê heye.
Bi vê wateyê, vegerandina Qasimlo bo Tehranê, nîşaneya nûbûna naskirina mafên Kurdan di çarçoveya dewletek adil de ye. Ango Kurd dê di dezgehên hikûmetê de dengê xwe yê rastîn hebe û daxwazên wan dê ji dirûşmên qadên giştî, biguherin bo siyasetên ku di destûran de hatine çespandin û li ser erdê tên cîbicîkirin.
Dibe ku ji her tiştî girîngtir, pirsa guhertinê êdî ne girêdayî rûxandin an mayîna desthilatdariyê be. Heger rejîma niha ya Îranê jî dewam bike, êdî pirsa Kurd ne pirseke perawêzî ye ku meriv jê re çav bigire an paş bixe. Bûye yek ji pirsên sereke yên hevkêşeya navçeyî; pirsek ku bi rêya hişmendiya gelê xwe, berdewamiya têkoşîna wan û geşbûna amadebûna siyasî ya xwe, xwe sepandiye.
Ew tiştê ku em îro dibînin, ne tenê rêze-daxwaziyên demkî ne, belkî guhertineke kûr a dîrokî ye. Kurdê ku bi deh salan li perawêza qadan hatibû ragirtin, niha di dilê wê de ye. Êdî hebûna wan tenê di erdnîgariyê de nemaye, dirêj bûye bo bandorkirina li ser biryardan û rênîşandana paşerojê. Ev guhertin ne bi tesadufî qewimiye, belkî encama domdirêjiya xebat û qurbanîdana siyasî û rêxistinî ye.
Ji vê nêrînê ve em dikarin bibêjin ku ev sedsal xwediyê taybetmendiyeke cuda ye; taybetmendiyek ku bi awayekî zelal nîşan dide ku ev sedsala ya wan gelan e ku xweragir bûn heta ku naskirina mafên wan bi zorê hat sepandin. Kurd, di naveroka vê hevkêşeyê de, îro rûpelek nû di dîroka xwe de dinivîse; rûpelek ku ne tenê li ser berxwedanê, belkî li ser hebûn û hevpariyê û tekezkirina li ser mafan wek rastiyekê ku nayê înkarkirin.
Dibe ku ev senaryo li cem hin kesan dûr xuya bike, lê di lojîka dîrokê de ne neşênî ye.
Raste ku Qasimlo êdî ji aliyê fîzîkî ve ne amade ye, lê di her ramanekê de ku daxwaza azadiyê dike, di her dengekî de ku daxwaza dadmendiyê dike, di her gava ku rê ji bo pêşerojek cuda xweş dike de, amade ye. Gava em dibêjin ew vedigere Tehranê, em dibêjin ku dibe ku dem biguhere – ew dema ku înkariya fikirê wî dihat kirin – lê vê carê bi rêya gelê wî, bi rêya şagirtên wî û bi rêya baweriyeke neşikestî vedigere.
Di dawiya vê rêyê de, xuya dike ku dîrok bi xêzek rast naçe, belkî di çemberê de vedigere paş û heman pirsan di şiklên nû de datîne holê. Li Îranê ku şaristanî mil bi milê qeyranan kom dibin, ti desthilatdar nikare rastiyên erdnîgarî û nasnameyê jê bibe. Pirsa Kurd êdî ne bûyerek demkî ye, belkî bûye beşek ji lojîka dîrokê, ku daxwazên hatine paşxistin, vediguherin mafên hewce. Çawa ku împaratorî dema gelê xwe piştguh dikin dikevin, paşeroj jî ya wan kesên ku fêm dikin dadmendî ne bijarte ye, belkî şertê pêşîn ê mayîndebûnê ye.
Di dawiyê de, dibe ku vegerandina Qasimlo bo Tehranê ne bûyerek be, belkî destpêka serdemeke nû be. Serdemek ku tê de dîrokeke nû tê nivîsandin; ew deriyên ku rojekê bi rûyê wî de hatin girtin, îro li ber çavên neviyên wî bi ferşên sor bên xemilandin!
Eta Şameranî