Fransa, Almanya û Brîtanyayê ragihand ku wan biryar daye mekanîzmaya "Snapback"ê aktîf bikin da ku cezayên Neteweyên Yekbûyî (NY) li ser Îranê ji nû ve bên sepandin.
Her sê welatên Ewropayê, piştî ku di derbarê programa atomî ya Îranê de negihîştin ti peymanan, îro pêvajoyeke 30 rojî dan destpêkirin da ku cezayên navneteweyî li ser Tehranê ji nû ve bi cih bînin.
Mekanîzmaya 'Snapback'ê hat aktîfkirin
Mekanîzmaya "Snapback" (Vegera Lezgîn) bendeke di nav peymana atomî ya sala 2015an de ye.
Li gorî vê bendê, heke yek ji welatên beşdar (Amerîka, Brîtanya, Fransa, Rûsya, Çîn an Almanya) bibîne ku Îran peymanê bin pê dike, dikare Encumena Ewlehiyê agahdar bike.
Piştî 30 rojan ji agahdarkirinê, cezayên NYyê bê xweber li ser Îranê vedigerin.
Ji bo vegerandina cezayan ne hewce ye ku li Encumena Ewlehiyê dengdan were kirin. Ji ber vê yekê, Çîn û Rûsyaya ku hevpeymanên Îranê ne û endamên daîmî yên Encumenê ne, nikarin wê veto bikin.
Yekane rêya ku rê li ber vegera cezayan bigire ew e ku Îran di nava van 30 rojan de her sê welatên Ewropî razî bike da ku ew vê mekanîzmayê rawestînin.
Ewropa: Îran pêbendî peymanê nabe
Ev pêngava welatên ku wekî "E3" tên naskirin, du meh piştî bombebarankirina navendên atomî yên Îranê ji aliyê Îsraîl û Amerîkayê ve tê.
Ewropiyan piştî wê êrişê gelek caran hewl dan li gel Îranê bigihêjin peymanekê da ku vê mekanîzmayê aktîf nekin lê li gorî wan, di gotûbêjên roja sêşemê yên li Cenevreyê de, wan ti pêbendiyeke berbiçav ji aliyê Îranê ve nedît.
Sê welatên Ewropî dilgiran in û Îranê bi binpêkirina peymana 2015an tometbar dikin ku armanca wê peymanê rêgirtina li ber çêkirina çeka atomî bû.
Deriyê dîplomasiyê hîn vekirî ye
Wan di nameya xwe ya ji bo Encuûmena Ewlehiyê de ragihand ku ew hêvîdar in Îran heta dawiya meha îlonê pêbendiyên xwe yên li ser programa atomî nîşan bide da ku ew jî sepandina cezayan rawestînin.
Di daxuyaniyê de hat gotin, "Em pêbend in ku hemû amûrên dîplomatîk bi kar bînin da ku piştrast bibin ku Îran ti carî çeka atomî bi pêş naxe. Tevî vê yekê, em pêbendî çareseriyeke dîplomatîk in."
Berî niha, welatên Ewropî pêşniyar kiribûn ku mekanîzmaya vegerandina cezayan ji bo 6 mehan were dirêjkirin da ku danûstandinên ciddî werin kirin, bi mercê ku Îran rê bide vekolerên NYyê navendên wê yên atomî kontrol bikin.
Nirxê tumen daket û li Tehranê nîqaşên navxweyî tund bûn
Tê payîn ku ev pêngav aloziyên li herêmê dijwartir bike. Îranê berê hişyarî dabû ku eger ceza ji nû ve werin sepandin, ew dê "bersiveke tund" bide.
Li gorî ajansa Reutersê, tirsa ji cezayên NYyê bêhêvîbûnê li Îranê zêde dike, di demekê de ku xofa aborî mezin dibe û nakokiyên siyasî di navbera tundrewên ku daxwaza rûbirûbûnê dikin û netundrewên ku piştgiriya dîplomasiyê dikin de kûrtir dibin.
Ev pêngava sê welatên Ewropî, bihayê tumenê Îranî bi awayekî berbiçav daxist.
Piştî vê pêvajoya 30 rojî, dê ceza li ser sektorên wekî, gaz, darayî, bank, petrol û parastinê yên Îranê ji nû ve werin sepandin.
Îran: Ev biryar neheqiye
Li aliyê din, Wezîrê Karên Derve yê Îranê Abbas Eraqçî, biryara welatên Ewropî ya ji bo aktîfkirina mekanîzmaya "Snapback"ê wekî pêngaveke "bêbingeh" a yasayî bi nav kir û got ku Îran dê bi awayekî guncav bersiva vê "pêngava neheq" bide.
Eraqçî got ku Îranê di dirêjahiya prosesê de ji bo çareserkirina pirsgirêkê pabendî dîplomasiyê bûye û bi berpirsiyarî û niyeta baş tevgeriyaye.
Wî ji berpirsên Ewropî re ragihand ku Îran "ji bo parastin û misogerkirina maf û berjewendiyên xwe yên neteweyî, dê bi awayekî guncav bersiva vê pêngava li dijî yasa û neheq bide."