Ji bo Rêvebiriya Mala Êzdiyan a Oldenburgê û Civaka me ya Hêja
An den Vorstand des Yezidischen Forums e.V. Oldenburg und an unsere Gemeinschaft
Mijar: Rexneyeke dîrokî û vekirî li ser sînoranîna saziyan û agahdarnekirina karkerên civakê ji hatina Babê Şêx re
Betreff: Historische Kritik an der Ausgrenzung durch den Vereinsvorstand und der Nicht-Information von Gründungsmitgliedern anlässlich des Besuchs von Baba Sheikh
Ez vê nameya vekirî ne tenê wekî kesekî kederbar, lê wekî yek ji damezrêner, xebatkar û temen-dirêjên xebata civakî ya êzdiyan a li vî bajêrî ji bo bîra dîrokî û raya giştî dinivîsim. Rêvebiriya îro di daxuyaniya xwe ya fermî ya 17’ê Hezîrana 2026’an de bahsa "wateya parastina mîras û bingeha nifşên nû" dike. Lê mixabin, dema ku Serokê Meclisa Rihaniya Êzdiyan a Bilind, Babê Şêx, serdana Mala Êzdiyan kir, rêvebiriya îro ez ji vê serdana pîroz û dîrokî agahdar nekirim, tenê ji ber ku ez îro ne di lîsteya endametiya we ya fermî de me.
Dema ez li dîmenên mêvaniyê û wêneyên rêvebiriyê yên pesindanê (ku li ser dîwanê bi mîkrofonan rûniştine) temaşe dikim, gotinên Babê Şêx bi xwe ev nêzîkatiya teng û dabeşker şermezar dikin. Wî bi devê xwe gote civatê: „Hatina min a vira, min divê silavê Mîr Şêxa, endamên meclisa rihanî, hemû xweşikestiyên geliya Lalişa Nûranî û ya xwe bidime wan kesan ku ji bo Êzdîtiyê şixûl û kar dikin.“ Gotinên Babê Şêx pir zelal û berfireh in: Serdana wî ne ji bo rûniştina çend kesan a li ser maseya pesindanê bû. Ew ji bo her kesê ku ji bo Êzdîtiyê xebitiye û ketiye bin barê vî karî, hatiye. Ji ber ku rêvebiriya îro dîrok û bingeha saziya ku li ser rûniştine ji bîr didin, ez dixwazim çend rastiyên dîrokî bînim bîra wan:
• Bingeha Salên 70’î: Dema ku di dawiya sala 1978'an de min li Oldenburgê dest bi nivîsandina helbestan kir, li vî bajêrî tenê 2/3 malbatên karkerên ji Bakurê Kurdistanê hebûn û tu xwendevan di nav wan de tune bûn.
• Xebata bi Saziyên Alman Re: Ji bo parastina nifşê nû û naskirina Kurdên Êzdî; min di bin banê „Komelên Karkerên Demokratên Kurdistan-KKDK-“ de, tevî saziyên Alman ên wek Diakonî, AWO, DKP û SPD re bi salan xebatên giran kirin.
• Damezrandina KÇDÊ (1993): Di nîsana 1993'an de, piştî hişyarkirina pêşîn a ku min tenê bi ciwanên malbata xwe re çêkir, me dest bi amadekirina destûr-rêznama „Komela Çandê dîne Êzdî - KÇDÊ“ bi sê zimanan kir û di kongreya 31.10.1993 de me ev komel damezirand, dema hinekan ew piçûk didîtin.
• Kovara Dengê Êzdiyan: Me bi salan zahmetî Kovara Dengê Êzdiyan (KDÊ) ji bo naskirina çand û ola xwe derxist. Min di bin navê „Bavê Şêran“ de helbestên li ser bergê paşîn ê kovarê dinivîsandin (wek nimûne; hejmarên 13 a, b, c) û min navê xwe yê rast di gotaran de vedişart ji bo ku kar bi pêş bikeve.
• Nexweşî û Helwêst (1997-2002): Piştî ku ez di 27.12.1997'an de bi krîza dil nexweş ketim, min redaksiyona kovarê dewr kir. Di Konferansa 4’an a 12.04.1998'an de min got: „Ez dîsa jî dilxwazê tifaqa welat û dînê xwe me... ez gelekî serfiraz im ku ev xebatên min îro bûne bingeheke Mala Êzdiyan.“
• Keda Pirtûkan a bi Zimanê Dayikê: Dema min pirtûka xwe ya bi navê „Hebûn û Tûnebûna Êzîdiyan Tev Romanên Zindîne“ (Oldenburg, 2000) ji zargotina rûspî û qewlbêjan qedand, berpirsyarê çapxana Zanîngeha Oldenburgê ji min re got: „Heke tu bi Almanî binivîsî em ê pereyê çapê negirin, lê ji ber ku te bi Kurdî nivîsandiye, divê tu mesrefê bixwe bidî.“ Min ji bo rûmeta zimanê neteweya xwe, hemû mesref ji kîsê xwe da û pirtûk bi kurdî çap kir.
Naha ez pirsê ji rêvebiriya îro dikim: Saziyeke ku mirovên xwedî vê keda dîrokî û xwediyê pirtûkên li ser parastina mîrasê Êzdîtiyê ji hatina mezinê olî Babê Şêx agahdar nake, çawa dikare li ser wan maseyan rûnê û di daxuyaniyên xwe de bahsa "berpirsiyariya nifşên nû" bike? Mala Êzdiyan a Oldenburgê ne pargîdaniyeke taybet e. Ev mal li ser xwêdan û keda ku me ji salên 70’î û 90’î danyî, hatiye avakirin. Biryara we ya agahdarnekirinê, kêmkirina nirxê peyama Babê Şêx bixwe ye. Dergehê Mala Êzdiyan divê ji bo her êzdiyekî wek hev vekirî be.
________________________________________
2. DEQÊ BI TÎPÊN EREBÎ (Alfabeya Aramî - Şêwazê Badînî)
نامەيەکا ڤەکرى بۆ ڕایا گشتى:
بۆ ڕێڤەبەریا مالا ئێزدیان ل ئۆڵدێنبورگێ و جڤاکێ مە یێ هێژا
مژار: ڕەخنەیەکا دیرۆکى و ڤەکرى ل سەر سنووردارکرنا دەزگەهان و ئاگەهدارنەکرنا کارکەرێن جڤاکێ ژ هاتنا بابێ شێخ
ئەز ڤێ نامەیا ڤەکرى نەک بتنێ وەکى کەسەکێ خەمبار، لێ وەکى ئێک ژ دامەزرێنەر، خەباتکار و تەمەن-dirêjên خەباتا جڤاکى یا ئێزدیان ل ڤى باژێرى بۆ بیرا دیرۆکى و ڕایا گشتى دنویسم.
ڕێڤەبەریا ئەڤڕۆ د بەیاننامەیا خۆ یا فەرمى یا ١٧ى حوزەیرانا ٢٠٢٦ان دە [¶] بەحسا "واتەیا پاراستنا میراثى و بنیادێ نڤشێن نوو" دکەت. لێ مخابن، دەمێ کو سەرۆکێ مەجلسا ڕیحانیا ئێزدیان یا بلند، بابێ شێخ، سەرەدانا مالا ئێزدیان کر، ڕێڤەبەریا ئەڤڕۆ ئەز ژ ڤێ سەرەدانا پیرۆز و دیرۆکى ئاگەهدار نەکرام، بتنێ ژ بەر کو ئەز ئەڤڕۆ نە د لیستا ئەندامەتیا وە یا فەرمى دە مە.
دەمێ ئەز ل دیمەنێن ڤێ مێڤانداریێ و وێنەیێن ڕێڤەبەریێ یێن پەسندانێ (کو ل سەر دیوانێ ب میکرۆفۆنان ڕوونشتینە) تەماشا دکەم، گۆتنێن بابێ شێخ ب خۆ ئەڤ نێزیکاتیا تەنگ و دابەشکار شەرمزار دکەن. وى ب دەڤێ خۆ گۆتە جڤاتێ:
„هاتنا من ئا ڤێرا، من دڤێت سلاڤێ میر، شێخا, ئەندامێن مەجلسا ڕیحانى، هەموو خۆشکەستیێن گەلیا لالشا نورانى و یا خۆ بدەمە وان کەسان کو ژ بۆ ئێزدیاتیێ شخوڵ و کار دکەن. هەر وسا مەمنوونێ مالا ئێزدیان یا ئۆڵدێنبورگ و هەموو مالێن ئێزدیان یێن ل ئەڵمانیا مە.“
گۆتنێن بابێ شێخ پڕ زەلال و بەرفرههن: سەرەدانا وى نە ژ بۆ ڕوونشتنا چەند کەسان ئا ل سەر ماسەیا پەسندانێ بوو. ئەو ژ بۆ هەر کەسێ کو ژ بۆ ئێزدیاتیێ خەبتی بیت هاتیە. ژ بەر کو ڕێڤەبەریا ئەڤڕۆ دیرۆک و بنیادێ وێ دەزگەها کو ل سەر ڕوونشتینە ژ بیر دکەن، ئەز دخوازم چەند ڕاستیێن دیرۆکى بینمە بیرا وان:
• بنیادێ سالێن ٧٠ێ: دەمێ کو د داویا سالا ١٩٧٨ان دە من ل ئۆڵدێنبورگێ دەست ب نڤیساندنا هەلبەستان کر، ل ڤى باژێرى بتنێ ٢/٣ مالباتێن کارکەرێن ژ باکورى هەبوون و چو خواندەڤان د ناڤ وان دە تونە بوون.
• خەباتا ب دەزگەهێن ئەڵمانى ڕا: ژ بۆ پاراستنا نڤشێن نوو؛ من وەکە کوردپەروەرەکى د بن بانێ „کۆمەلێن کارکەرێن دیموکرات“ دە، تەڤى دەزگەهێن وەک دیاکۆنى، ئاڤۆ (AWO)، دکپ (DKP)، سپد (SPD) ڕا ب سالان خەبات کرن.
• دامەزراندنا کچدێ (١٩٩٣): د نیسانا ١٩٩٣ان دە، پشتبى جڤینا کو من بتنێ ب گەنجێن مالباتا خۆ ڕا چێکر، مە دەست ب ئامادەکرنا دەستوورى کر و د کۆنگرەیا ٣١.١٠.١٩٩٣ دە مە ئەڤ کۆمەلە (KÇDÊ) ب فەرمى دامەزراند، دەمێ هندەکان ئەو بچووک ددیت زى.
• گۆڤارا دەنگێ ئێزدیان: مە ب کەدەکا مەزن دەرخست. من د بن ناڤێ „بابێ شێران“ دە هەلبەستێن ل سەر بەرگێ پاشین یێ گۆڤارێ دنڤیساندن (وەک هژمارێن ١٣ ئا، ب، ج) و ناڤێ خۆ یێ ڕاست من ڤەشارت ژ بۆ پێشکەفتنا کارى.
• نەخۆشى و هەلوێست (١٩٩٧-٢٠٠٢): پشتبى کو ئەز د ٢٧.١٢.١٩٩٧ان دە ب دل نەخۆش کەتم، من ڕێڤەبەرى دەور کر. د کۆنفرەنسا ٤ان ئا ١٩٩٨ان دە من گۆت: „ئەز دیسا ژى دلخوازێ تفاقێ مە... ئەڤ خەباتێن من ئەڤڕۆ بوونە بنیادەک بۆ مالا ئێزدیان.“
• کەدا پەرتووکان ئا ب زمانێ دایکێ: دەمێ من پەرتووکا خۆ یا „هەبوون و تەنەبوونا ئێزدیان“ قەداند، پڕۆفەسۆرێ زانکۆیا ئۆڵدێنبورگێ گۆت هەکە ب کوردى بیت دڤێت تۆ پارێ چاپێ ب خۆ بدى. من ژى هەموو مەسرەف ژ کیسێ خۆ دان و پەرتووک ب کوردى چاپ کر.
نوها ئەز ل بەر دیمەنێن ڤان ماسیێن پەسندانێ پرسیارێ ژ ڕێڤەبەریا ئەڤڕۆ دکەم: دەزگەهەکا کو خودانێن ڤێ کەدا دیرۆکى ژ هاتنا بابێ شێخ ئاگەهدار ناکەت، چەوا دشێت د بەیاننامەیێن خۆ دە بەحسا "بەرپرسیاریا نڤشێن نوو" بکەت؟
مالا ئێزدیان یا ئۆڵدێنبورگێ نە مولکێ کەسانە یێ ڕێڤەبەریێ یە. ئەڤ مالە ل سەر خوەهـ و بنیادێ کو مە ژ سالێن ٧٠ێ و ٩٠ێ دانیە هاتیە ئاڤاکرن. بڕیارا وە یا ئاگەهدارنەکرنێ، کێمکرنا نرخێ پەیاما بابێ شێخ ب خۆ یە. دەرگەهێ مالا ئێزدیان دڤێت ژ بۆ هەر ئێزدیەکى وەک هەڤ ڤەکرى بیت.
ب ڕێز و پاراستنا ڕوومەتا ئێزدیاتیێ،
بابێ شێران [ناڤێ تە یێ ڕاست]
ئێک ژ دامەزرێنەرێن کۆمەلا چاند و دینێ ئێزدى (کچدێ)،
نڤیسکار و ڕەداکتۆرێ بەرێ یێ گۆڤارا دەنگێ ئێزدیان
________________________________________
3. GUHERTOYA ALMANÎ (Deutsche Übersetzung)
OFFENER BRIEF AN DIE ÖFFENTLICHKEIT:
An den Vorstand des Yezidischen Forums e.V. Oldenburg und an unsere geschätzte Gemeinschaft
Betreff: Historische und offene Kritik an der Ausgrenzung durch den Vereinsvorstand und der Nicht-Information von Gründungsmitgliedern anlässlich des Besuchs von Baba Sheikh
Ich verfasse diesen offenen Brief nicht nur aus tiefer Enttäuschung, sondern als Mitbegründer und langjähriger Aktivist der ersten Stunde der yezidischen Gemeindearbeit in dieser Stadt, um ein Zeichen für unser historisches Gedächtnis zu setzen.
In Ihrer offiziellen Pressemitteilung vom 17. Juni 2026 [¶] sprechen Sie wortreich von "Verantwortung für kommende Generationen" und der "Bewahrung des Erbes". Doch als das geistliche Oberhaupt, Seine Heiligkeit Baba Sheikh, das Yezidische Haus besuchte, hat der aktuelle Vorstand mich bewusst nicht informiert – mit der bloßen Begründung, dass ich heute kein eingetragenes Mitglied mehr auf Ihrer Liste bin.
Wenn ich mir die Bilder des Vorstands ansehe, der sich auf der Bühne mit Mikrofonen öffentlich inszeniert, so verurteilen die Worte von Baba Sheikh genau diesen ausgrenzenden Ansatz. Er betonte vor der Gemeinde unmissverständlich:
„Mein Kommen hierher dient dem Zweck, den Mir, die Sheikhs, die Mitglieder des Geistlichen Rates, alle Gläubigen des heiligen Tals von Lalisch sowie all jene Menschen zu grüßen und zu segnen, die sich aktiv für das Yezidentum einsetzen und dafür arbeiten.“
Die Botschaft ist glasklar: Sein Besuch war kein Privileg für eine Selbstdarstellung des Vorstands auf einer Bühne. Er kam für jene, die die Last dieser Arbeit getragen haben. Da der heutige Vorstand das Fundament vergessen hat, auf dem er heute sitzt, rufe ich die Fakten in Erinnerung:
• Das Fundament der Spät-70er: Als ich Ende 1978 in Oldenburg begann, Gedichte zu schreiben, gab es hier lediglich zwei bis drei Arbeiterfamilien aus Nordkurdistan (Bakur) ohne jegliche akademische Infrastruktur.
• Die Arbeit mit deutschen Institutionen: Um den yezidischen Glauben zu festigen, arbeitete ich jahrelang intensiv mit der Diakonie, AWO, DKP und SPD zusammen.
• Die Gründung der KÇDÊ (1993): Im April 1993 organisierte ich erste Versammlungen. Gemeinsam erarbeiteten wir die dreisprachige Satzung des „Kultur- und Religionsvereins der Yeziden e.V. (KÇDÊ)“, den wir am 31.10.1993 offiziell gründeten – zu einer Zeit, als andere diese Arbeit noch belächelten.
• Die Zeitschrift „Dengê Êzdiyan“: Unter großen Entbehrungen brachten wir das Magazin heraus. Unter dem Pseudonym „Bavê Şêran“ veröffentlichte ich die Gedichte auf der Rückseite (Ausgaben 13 a, b, c), während ich meinen echten Namen für den Fortschritt der Sache im Hintergrund hielt.
• Krankheit und Opposition (1997–2002): Nach einem schweren Herzinfarkt am 27.12.1997 übergab ich den Vorstand. Auf der 4. Konferenz am 12.04.1998 erklärte ich: „Ich bin stolz, dass meine Arbeiten heute das Fundament des Yezidischen Hauses bilden.“
• Einsatz für die Muttersprache: Als ich das Buch „Hebûn û Tûnebûna Êzdiyan“ fertigstellte, verlangte der Universitätsdruck Oldenburg für die kurdische Fassung die Eigenübernahme der Kosten. Für die Ehre unserer Sprache übernahm ich alle Kosten privat.
Nun frage ich den aktuellen Vorstand: Wie kann ein Verein, der die Pioniere dieser Arbeit von dem Besuch des Baba Sheikh ausschließt, in Pressemitteilungen von "Verantwortung für kommende Generationen" sprechen? Das Yezidische Forum Oldenburg e.V. ist kein Privatunternehmen. Es wurde auf unserem Schweiß errichtet. Ihre Ausgrenzung missachtet die Botschaft von Baba Sheikh. Die Türen des Hauses müssen für jeden Yeziden gleichermaßen offenstehen.
Mit Respekt und im Dienst für die Würde des Yezidentums,
Bavê Şêran [Nivîskar Kemal Tolan]
Mitbegründer des Kultur- und Religionsvereins der Yeziden (KÇDÊ)
Autor und ehemaliger Redakteur der Zeitschrift „Dengê Êzdiyan“